ΝΟΜΟΣ ΘΕΣΠΡΩΤΙΑΣ
Η Θεσπρωτία ή Θεσπρωτίς, η πατρίδα του ηπειρωτικού φύλου των Θεσπρωτών, είναι μια από τις γωνίες της ελληνικής γης που κουβαλούν μακραίωνες παραδόσεις. Ήδη από τους αρχαίους χρόνους η περιοχή αυτή λογίζεται ως ένας τόπος αρχέγονος, γεμάτος λατρείες που χάνονται στην αχλή του μύθου. Δεν είναι τυχαίο ότι ο ποταμός Αχέρων, όριο μεταξύ του κόσμου των ζωντανών και του κόσμου των νεκρών, όπου η Περσεφόνη κάνει περίπατο όταν βγαίνει για λίγο από τον Άδη, ρέει ανάμεσα στα καταπράσινα βουνά της Θεσπρωτίας. Εδώ βρισκόταν και το περίφημο νεκρομαντείο της Εφύρας, ένας από τους πρώτους ιερούς χώρους ολόκληρου του Ελληνισμού. Η Θεσπρωτία αναφέρεται ήδη στα Ομηρικά έπη ως μια εύφορη γη που έχει λιμάνια και ναυτιλία και κυβερνάται από βασιλιά. Ήδη από τον 5ο αιώνα όμως οι Θεσπρωτοί δεν έχουν βασιλιά. Είναι οργανωμένοι (τουλάχιστον από τον 4ο αιώνα) σε κοινό, αποτελούν ένα από τα τρία κύρια φύλα των Ηπειρωτών και ζούν αρμονικά στις ακμάζουσες τειχισμένες πόλεις τους, την ισχυρή Ελέα (στην πλαγιά του όρους Κορύλα, κοντά στην σημερινή Παραμυθιά), στην Φανωτή (πάνω στον σημερινό λόφο της Ντόλιανης, κοντά στον Θύαμη ποταμό), στην περίφημη Γιτάνη (δεύτερη πρωτεύουσα της Θεσπρωτίας) κ.α.
Η Θεσπρωτία θα γνωρίσει τα τρομερά δεινά του πολέμου κατά τον 2ον αιώνα π.Χ., όταν οι Ρωμαίοι του Λεύκιου Αιμίλιου Παύλου, του νικητή των Μακεδόνων θα σκορπίσουν την καταστροφή στη χώρα των συμμάχων του ηττημένου εχθρού. Αργότερα όμως οι Ρωμαίοι, αφού εντάξουν την Θεσπρωτία στο κράτος τους, θα εγκατασταθούν εδώ κατά χιλιάδες, είτε ως έποικοι, είτε ως βετεράνοι, είτε ως στρατιώτες και αξιωματικοί που εκτελούν την θητεία τους.
Η άρρηκτη συνέχεια της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας κατά τους μεσαιωνικούς χρόνους, το Βυζάντιο, αλλά και το Δεσποτάτο της Ηπείρου, ένας από τους μαχόμενους πόλους του Ελληνισμού στα χρόνια της Φραγκοκρατίας έχουν αφήσει ανεξίτηλα τα σημάδια τους στην Θεσπρωτική γη. Δεν λείπουν από εδώ τα παλαιά μοναστήρια, οι βυζαντινές εκκλησίες με την χαρακτηριστική αρχιτεκτονική και τις θαυματουργές εικόνες, ανεκτίμητα μνημεία της πίστης του λαού και της ιστορίας του τόπου.
Η Τουρκοκρατία θα είναι εποχή δουλείας και καταπίεσης για την Θεσπρωτία. Στα δύσκολα αυτά χρόνια θα λάμψει όμως το αδούλωτο πνεύμα και η απαράμιλλη γενναιότητα των Σουλιωτών, που έγραψαν χρυσές σελίδες στην ιστορία του αγωνιζόμενου Γένους.
Η Θεσπρωτία απελευθερώθηκε το 1913 με τον Α’ Βαλκανικό Πόλεμο και τους Οθωμανούς θυμίζουν πλέον μόνον ορισμένα μνημεία, όπως τα ερείπια του κάστρου που κατέστρεψε ο Βενετός Μοροζίνι το 1685 στην Ηγουμενίτσα.